Rubryki
0 razy skomentowano

Początki rocka w ZSRR

Dodany przez | 15/02/2015
 

Zachodnie zjawisko rocka, choć z opóźnieniem, przenikało również na grunt radziecki. Powstaje rockowa subkultura, która nie chce dostosować się do ogólnie przyjętych zasad. Muzycy poprzez twórczość ukazują swoją inność i bunt wobec zastanej rzeczywistości. W niniejszym felietonie chciałabym przybliżyć Wam proces powstania muzyki rockowej w Związku Radzieckim, jej rozwoju i ewolucji w kierunku show – biznesu.

W ZSSR w latach 50. i na początku lat 60. powodzeniem cieszył się jazz. Szczególnie w Leningradzie organizowano liczne koncerty i festiwale. Jazz kluby współpracowały z młodzieżowymi kawiarniami, które jednak borykały się z problemami finansowymi. Jazz stracił swoich słuchaczy, gdy do Związku Radzieckiego dotarła muzyka bigbitu, o wiele łatwiejsza do słuchania, niż skomplikowany jazz. Oficjalna polityka państwa zakładała izolację i negację wszelkich zachodnich mód. Pierwszy, na większą skalę, styk z zachodnią muzyką taneczną nastąpił na VI Międzynarodowym Festiwalu Młodzieży i Studentów w 1957 roku, podczas którego zachodni goście przedstawili współczesną muzykę rozrywkową. W latach 60. ma miejsce inwazja brytyjska, zaś od 1964 roku w ZSSR rozpoczęła się Beatlemania. Muzyka The Beatles trafiła do młodych ludzi, bowiem ładne melodie, lekkość i radość w piosenkach były upragnionymi wartościami młodego słuchacza. Już rok później można było naliczyć setki zespołów wzorujące się Anglikami, takie jak T’eni, Dilietanty, ABC. Muzycy ślepo kopiowali zachodnich idoli muzyki rock and rollowej. Ojczysty język przyjmowany był jako przynależność do społeczności nie rockowej, dlatego początkowo śpiewano po angielsku. W wyniku ewolucji rosyjskiego rocka, pod koniec lat 60. zaczęto nawiązywać do znanych zachodnich szlagierów, tworzyć teksty w języku ojczystym. Dopiero w roku 1968 leningradzki zespół Kociewniki stworzyli swój własny, autorski program w języku rosyjskim.

Rosyjska muzyka rockowa, na poziomie tekstu, nawiązuje do tradycji piosenki autorskiej. Rockmani odwoływali się do ulubionego przez bardów, romantycznego bohatera zagubionego w świecie. Rock w Rosji jest postrzegany przez pryzmat poezji ,,rockowej”, bowiem ten styl muzyczny opiera się na słowie. Tekst uważany jest za podstawę i najważniejszy element utworu. Dlatego też warstwa muzyczna jest mniej istotna i uboższa niż w angielsko-amerykańskiej rockowej tradycji, w której najważniejszym elementem jest rytm. Funkcjonuje określenie bard-rock, co ukazuje syntezę tych gatunków i wynikanie z tradycji bardów muzyki rockowej. Rock porusza tematy charakterystyczne dla rosyjskich bardów, takich jak Władimir Wysocki, czy Bułat Okudżawa. Również struktura muzyczna została zapożyczona od bardów. Rockowe utwory były pozbawione podziału na zwrotkę i refren oraz przyjmowały formę romansów, czy ballad. Na charakter brzmienia radzieckiego rocka miała największy wpływ zachodnia muzyka z lat 60., czyli wcześniej wspomniany rock and roll oraz bigbit.

Pod koniec lat 60. radzieccy muzycy odeszli od prostoty formy na rzecz bardziej rozwiniętej formy muzyki, eksperymentując i mieszając style. Było to również możliwe, dzięki polepszeniu się poziomu technicznego. Wtedy też pojawiła się awangarda i hard-rock. Radziecki hard-rock miał charakterystyczne społeczno-polityczne przesłanie i był radykalną odmianą pieśni bardowskiej. Do przedstawicieli tego gatunku zaliczali się Wehikuł czasu, Mity, DDT czy Rosjanie. Na początku lat 70. publiczność zaczyna preferować już rosyjskojęzyczny rock. Początkowo muzyka rockowa nie stanowiła zagrożenia dla władzy, więc represje były nieznaczne. Omijano przepisy, by móc zorganizować młodzieżowe imprezy w restauracjach, podmiejskich parkietach tanecznych, czy klubach studenckich. Do muzyki podchodzono jak do rodzaju sztuki, a zespoły rockowe powstające w tym okresie, były oryginalne, co też odróżniało ich od wykonawców popowych. W tym okresie popularność zdobywa zespół Araks, Wtoroje dychanie, czy Maszyna Wriemieni. Ich twórczość była inspiracją dla innych zespołów do tego, aby tworzyć w swoim ojczystym języku.

Rockowa scena zaczęła przeżywać kryzys od drugiej połowy lat 70., kiedy część twórców przeszło na profesjonalną drogę muzyczną, a część zespołów po prostu się rozpadło. Kryzys został pokonany w roku 1978, wraz z odrodzeniem wielu leningradzkich zespołów oraz przybyciem z zachodu punk-rocka, który ukrywał się w podziemiach. Koniec lat 70. przypada na okres rozkwitu rocka leningradzkiego. Hermetyczność środowiska leningradzkiego, spowodowało wykrystalizowanie się formy muzyki rockowej. Od tego momentu można już mówić o rockowej subkulturze. Wtedy też w Leningradzie powstał pierwszy punkowy zespół Awtomaticzeskije Udowlietworitieli. Władze uprzykrzały funkcjonowanie zespołów obawiając się nie kontrolowanej subkultury. Dlatego muzycy rockowi zaczęli działać na rzecz zalegalizowania rocka. Zostali oni postawieni przed dylematem, czy podporządkować się wymaganiom stawianym profesjonalnym muzykom, czy dalej koncertować z rockowym repertuarem, co wiązało się z represjami. Muzyka rockowa przeszła do podziemia. Oficjalnie zaakceptowaną przez władzę muzyką bigbitową były wokalno-instrumentalne zespoły (ros.: ВИА, czyli: Вокально-инструментальный ансамбль). Zespoły tego typu zachowały image rockowych zespołów, ale wykonywały one skomercjalizowaną muzykę popularną, określaną jako muzyka estradowa. Początkowo promowano twist i takich wykonawców jak Edyta Piecha, Muslim Magomajew. Była to modna muzyka przeznaczona dla wszystkich. Nie była zbyt skomplikowana czy eksperymentalna, aby poprzez swoją prostotę zdobyć najszersze grono publiczności. Większość piosenek było przeznaczonych do tańca.

W 1978 roku został zorganizowany pierwszy festiwal rockowy w miejscowości Ciernogolowka niedaleko Moskwy. W koncercie wzięły udział zespoły ze wszystkich regionów ZSSR, oprócz Leningradu. Była to pierwsza możliwość spotkania się rockowych muzyków z różnych zakątków państwa, bowiem muzycy nie znali swojego środowiska. Wraz z początkiem lat 80. i wzrastającym zainteresowaniem gatunkiem rock, cenzura zaostrzyła się. Szczególnie w Moskwie następowały nawet pogromy rockmanów i dziennikarzy rockowych. Administracja zakazywała granie koncertów. W stolicy zaczął panować głód na rocka, dlatego też takie leningradzkie zespoły jak Akwarium, Zoopark, czy Kino zdobyły popularność najpierw w Moskwie. Chcąc ominąć zakazy, rozpowszechniano amatorskie nagrania, tzw. magnitizdat. Popularyzacji muzyki rockowej służyły również kwartirniki, czyli małe przyjęcia w mieszkaniach, podczas których grano rocka. Rockmani w ten sposób tworzyli swój własny, wyizolowany świat   z dala od sowieckich realiów. W tym okresie język w tekstach piosenek uległ uproszczeniu, skupiono się na tematyce dnia codziennego. Represje w Moskwie zmniejszyły się dopiero w roku 1985 i oczywiście spowodowały efekt odwrotny od zamierzonego. Wzrosła liczba zespołów, koncertów, festiwali i również fanów. Leningrad miał lepszą sytuację w porównaniu do Moskwy, cenzura nie była tu tak dotkliwa. Władze miasta pozwoliły na utworzenie Leningradzkiego Klubu Rockowego, zakładając częściową legalizację rocka. Klub ten miał na celu kontrolę niesfornego nurtu. Jednocześnie rockmani mogli zacząć legalnie koncertować przed większą ilością widzów. Ich nagrania były pokazywane w telewizji, puszczane w radiu. Część muzyków nie zaufała władzom i pozostała w podziemiu, tworząc swoje wytwórnie.

W twórczości lat 80. można zauważyć ewolucję rocka w stronę mocniejszego brzmienia, wyrażającego zdecydowany protest i chęć zmian, które powoli nadchodziły wraz z pieriestrojką Gorbaczowa. Młodzież sprzeciwiała się stylowi życia narzuconemu przez komunistyczną władzę. Chciała czegoś nowego, odmiennego, aby zwyciężyć szarość dnia powszedniego. Muzyka rockowa przestaje być muzyką undergroundową. W drugiej połowie lat 80. wraz z epoką glasnosti, rock mógł już swobodnie i legalnie się rozwijać. Najpopularniejsi w tamtym okresie rockmani automatycznie stali się sławnymi gwiazdami, rozchwytywanymi przez dziennikarzy. Przypięto im etykietkę buntowników, symbolizujących epokę pieriestrojki.

Prawdziwy rockowy szał rozpoczął się w 1986 roku, kiedy to Akwarium zagrał koncert w jednej z największych sal Leningradu. Od 1986 roku następuje szybki wzrost zainteresowania heavy-metalem, cięższą odmianą rocka, który był jednak łagodniejszy w porównaniu do zachodniego odpowiednika. Poruszał on temat głównie związany z walką, ale teksty nie były na tyle obraźliwe, by niepokoić władzę. W latach 1987-1988 zaczyna się prawdziwy boom punk-rocku, który bardzo entuzjastycznie podjął hasła nadchodzących zmian wprowadzonych do obiegu w okresie pieriestrojki.

Wraz z zalegalizowaniem muzyki rockowej zanikła elitarność tej subkultury, coraz większe grono stawało się fanami tego gatunku. W podziemiach zostali jedynie punkowcy i skrajna awangarda. Muzyka rockowa zmieniała się, zaczęła obfitować w elektryczne eksperymenty. Teksty piosenek straciły swoją ekspresyjność i sensacyjność, opisując prostym językiem sprawy dnia powszedniego. Zaczęła się wytwarzać rock–elita, która przeszła na profesjonalną scenę. Część muzyków zareagowała na to negatywnie, tworząc New Wave. Przedstawiciele tego stylu sprzeciwiali się również starym modelom rocka, który uważali za przestarzały. Skupili się na konkretyzacji tekstów piosenek, ważny też dla nich był sceniczny image. W 1989 i 1990 roku odbyły się dwa festiwale zorganizowane przez czasopismo Awrora. Jednakże koniec lat 80. i początek 90. wiązał się ze spadkiem zainteresowania rokiem. W obliczu ekonomicznych reform, muzyczna działalność przestała być opłacalna. Większość zespołów przeżywała trudny okres, część rozpadła się.